ΤΑΣΕΙΣ

ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ

ΥΛΙΚΟ

ΒΙΝΤΕΟ

4/4/15

Επιρρήματα σε -α και -ως

Επιρρήματα σε -α

Τα επιρρήματα που λήγουν σε -α έχουν πάντα τον ίδιο τύπο με τον τύπο της ονομαστικής και αιτιατικής πληθυντικού του ουδετέρου του αντίστοιχου επιθέτου. Τα επιρρήματα σε -α σχηματίζονται από επίθετα σε -ος, από τετελεσμένες μετοχές που λειτουργούν ως επίθετα, από επίθετα σε -ύς, -ιά, -ύ και από επίθετα σε -ης, -α, -ικο.

Επιρρήματα σε -α από επίθετα σε -ος:

αβίαστα (<αβίαστος, -η, -ο), ανάλαφρα (<ανάλαφρος, -η, -ο), ανέμελα (<ανέμελος, -η, -ο), γλυκά (<γλυκός, -ιά, -ό), δημοκρατικά (<δημοκρατικός, -ή, -ό), δίκαια (<δίκαιος, -η, -ο), δυτικά (<δυτικός, -ή, -ό), θεωρητικά (<θεωρητικός, -ή, -ό), ξαφνικά (<ξαφνικός, -ή, -ό), όρθια (<όρθιος, -α, -ο), ρεαλιστικά (<ρεαλιστικός, -ή, -ό), σίγουρα (<σίγουρος, -η, -ο), σπουδαία (<σπουδαίος, -α, -ο), τελευταία (<τελευταίος, -α, -ο), χαμηλά (<χαμηλός, -ή, -ό), ωραία (<ωραίος, -α, -ο) κτλ.

Επιρρήματα σε -α από τετελεσμένες μετοχές:

απλοποιημένα (<απλοποιημένος, -η, -ο), δικαιολογημένα (<δικαιολογημένος, -η, -ο), εκνευρισμένα (<εκνευρισμένος, -η, -ο), μπερδεμένα (<μπερδεμένος, -η, -ο), συγκεκριμένα (<συγκεκριμένος, -η, -ο), ωραιοποιημένα (<ωραιοποιημένος, -η, -ο) κτλ.

Επιρρήματα σε -ά από επίθετα σε -ύς, -ιά, -ύ:

βαθιά (<βαθύς, -ιά, -ύ) μακριά (<μακρύς, -ιά, -ύ), παχιά (<παχύς, -ιά, -ύ), πλατιά (<πλατύς, -ιά, -ύ), φαρδιά (<φαρδύς, -ιά, -ύ) κτλ.

Επιρρήματα σε -α από επίθετα σε -ης, -α, -ικο:

αγαπησιάρικα (<αγαπησιάρης, -α, -ικο), γκρινιάρικα (<γκρινιάρης, -α, -ικο), ζηλιάρικα (<ζηλιάρης, -α, -ικο), τσαχπίνικα (<τσαχπίνης, -α, -ικο) κτλ.

Υπάρχουν πολλά επιρρήματα που έχουν και τους δύο τύπους, σε -α και σε -ως, αλλά στη νέα ελληνική χρησιμοποιείται μόνο ο τύπος σε -α. Οι τύποι σε -ως αποφεύγονται επειδή θεωρούνται αρχαϊστικότεροι, και δε συνηθίζονται στον καθημερινό λόγο (Έτσι, λέμε: ακατάσχετα, απερίφραστα, βλοσυρά, δυσάρεστα, επιπόλαια, μεροληπτικά, χαμηλόφωνα κτλ.)


Επιρρήματα σε -ως

α) Τα επιρρήματα που λήγουν σε -ως σχηματίζονται από δικατάληκτα επίθετα σε -ης, -ες. Ο τόνος των επιρρημάτων σε -ως παραμένει στην ίδια συλλαβή με την ονομαστική του αρσενικού του αντίστοιχου επιθέτου. Εξαιρούνται τα επίθετα σε -ώδης, τα οποία τονίζονται στη λήγουσα:

αγενώς (<αγενής, -ές), ακριβώς (<ακριβής, -ές), διακαώς (<διακαής, -ές), διεθνώς (<διεθνής, -ές), επωφελώς (<επωφελής, -ές), , προφανώς (<προφανής, -ές), υγιώς (<υγιής, -ές), θυελλωδώς (<θυελλώδης, -ες), μανιωδώς (<μανιώδης, -ες), ουσιωδώς (<ουσιώδης, -ες).

β) Τα επιρρήματα που λήγουν σε -ως σχηματίζονται από επίθετα (μετοχές ενεργητικής φωνής ρημάτων της αρχαίας ελληνικής) σε -ων, -ουσα, -ον / -ών, -ώσα, -ών / ών, -ούσα, -ούν και από δικατάληκτα επίθετα σε -ων/-ονας, -ον. Τα επιρρήματα αυτά είναι μάλλον σπάνια στον καθημερινό λόγο:

δευτερευόντως (<δευτερεύων, -ουσα, -ον), δεόντως (<δέων -ουσα, -ον), επειγόντως (<επείγων, -ουσα, -ον), παρεμπιπτόντως (<παρεμπίπτων, -ουσα, -ον), αποχρώντως (<αποχρών, -ώσα, -ών), αρκούντως (<αρκών, -ούσα, -ούν), ευγνωμόνως (<ευγνώμων, -ον), μετριοφρόνως (<μετριόφρων, -ον).

γ) Τα επίθετα σε ύς, -εία, -ύ σχηματίζουν επιρρήματα σε -έως:

βαρέως (<βαρύς, -εία, -ύ), βραδέως (<βραδύς, -εία, -ύ), ευθέως (<ευθύς, -εία, -ύ), ευρέως (<ευρύς, -εία, -ύ), ταχέως (<ταχύς, -εία, -ύ). Εδώ θα πρέπει να τονίσουμε ότι τα επιρρήματα σε -εως, επειδή είναι λόγια, δε χρησιμοποιούνται συχνά στον προφορικό λόγο.

δ) Υπάρχουν μερικά επιρρήματα που προέρχονται από επίθετα και μετοχές σε -ος και χρησιμοποιούνται συνήθως στον τύπο με -ως:

αδιακρίτως (<αδιάκριτος, -η, -ο), αεροπορικώς (<αεροπορικός, -ή, -ό), ατμοπλοϊκώς (<ατμοπλοϊκός, -ή, -ό), αυτοπροσώπως (<αυτοπρόσωπος, -η, -ο), επανειλημμένως (<επανειλημμένος, -η, -ο), επομένως (επόμενος, -η, -ο), ιδιοχείρως (<ιδιόχειρος, -η, -ο), ιδίως (<ίδιος, -α, -ο), κυρίως (<κύριος, -α, -ο), μερικώς (<μερικός, -ή, -ό), ολογράφως (<ολόγραφος, -η, -ο).


Πολλά επιρρήματα έχουν και τους δύο τύπους, σε  και σε -ως:

ανάλογα / αναλόγωςάπταιστα / απταίστωςεσκεμμένα / εσκεμμένως.
Ορισμένα από αυτά τα ζεύγη επιρρημάτων έχουν την ίδια ακριβώς σημασία, όπως, για παράδειγμα, τα: απόλυτα / απολύτωςβέβαια / βεβαίως,σπάνια / σπανίως. Συνήθως ο τύπος σε -ως χρησιμοποιείται πιο πολύ σε επίσημο ύφος λόγου

Ζεύγη κυριότερων επιρρημάτων σε -α και -ως με την ίδια σημασία
αιφνιδιαστικά αιφνιδιαστικώςεμπειρικά εμπειρικώςλεπτομερειακά λεπτομερειακώςσιωπηρά σιωπηρώς
αιώνια αιωνίωςεμπιστευτικά εμπιστευτικώςμάταια ματαίωςσπάνια σπανίως
ακαριαία ακαριαίωςέμπρακτα εμπράκτωςμεθοδικά μεθοδικώςσταδιακά σταδιακώς
αντικειμενικά αντικειμενικώςεξαιρετικά εξαιρετικώςμοιραία μοιραίωςτελικά τελικώς
απόλυτα απολύτωςκλινικά κλινικώςπαγκόσμια παγκοσμίωςτυχαία τυχαίως
αρνητικά αρνητικώςκοινωνικά κοινωνικώςπροσωρινά προσωρινώςυποθετικά υποθετικώς

Είναι προτιμότερο να αποφεύγουμε τη χρήση επιρρημάτων σε  όταν συνοδεύουν επίθετα στον πληθυντικό του ουδετέρου ή άλλα επιρρήματα σε -α, για να μη δημιουργηθεί η εσφαλμένη εντύπωση ότι πρόκειται για επίθετα. Σε τέτοιες περιπτώσεις, για να είμαστε πιο σαφείς, καλό είναι να χρησιμοποιούμε τον τύπο σε -ως στη θέση του αντίστοιχου σε .
Π.χ.: τρόφιμα ελαφρώς δύσπεπτα
κείμενα σχετικώς ευανάγνωστα
τους εφοδίασαν με τα απολύτως αναγκαία πράγματα.

Όμως οι δύο τύποι (σε  και σε -ως) δεν είναι πάντα ταυτόσημοι, αλλά, αντίθετα, σε κάποια ζεύγη επιρρημάτων εμφανίζονται να έχουν διαφορετική σημασία:

Ζεύγη κυριότερων επιρρημάτων σε -α και -ως με διαφορετική σημασία
ακριβά ακριβώςαδιάκριτα αδιακρίτωςέκτακτα εκτάκτωςιδιαίτερα ιδιαιτέρως
άγρια αγρίωςάμεσα αμέσωςευχάριστα ευχαρίστωςτέλεια τελείως
περίεργα περιέργως

Η βουλή συνεδρίασε εκτάκτως. (χωρίς να το είχε προγραμματίσει)
Αλλά: Χτες το βράδυ βγήκαμε και περάσαμε έκτακτα. (θαυμάσια, πολύ ευχάριστα)
Ήθελε να της μιλήσει ιδιαιτέρως. (χωριστά από τους άλλους)
Αλλά: Εκτιμούν ιδιαίτερα το έργο της. (πολύ)
Ο πωλητής θα σας εξυπηρετήσει ευχαρίστως. (με ευχαρίστηση)
Αλλά: Περάσαμε το βράδυ μας ευχάριστα. (πολύ ωραία)
Θα σας εξυπηρετήσουμε αμέσως. (χωρίς καθυστέρηση)
Αλλά: Του πρόσφεραν βοήθεια άμεσα. (απευθείας, χωρίς μεσολάβηση)
Όλοι οι απόφοιτοι θ' αρχίσουν να εργάζονται, αδιακρίτως φύλου και ηλικίας. (χωρίς διακρίσεις)

Αλλά: Να μη συμπεριφέρεσαι αδιάκριτα. (χωρίς διακριτικότητα, με αγένεια)
Θέλω να μου πεις ακριβώς τι έγινε. (με ακρίβεια, με όλες τις λεπτομέρειες)
Αλλά: Το αγόρασε ακριβά. (όχι φτηνά)
Περιέργως το ήξερε! (παραδόξως)
Αλλά: Φέρεται περίεργα. (με περιέργεια)
Οι πολιτικοί συνήθως ψεύδονται αγρίως! (ασύστολα, συστηματικά, προκλητικά, πολύ)
Αλλά: Με κοίταξε άγρια. (με επιθετικότητα, με αγριάδα)
Είναι τέλεια προετοιμασμένος για τις εξετάσεις του (κατά τρόπο τέλειο, ολοκληρωμένα και χωρίς ελάττωμα.
Αλλά: Μου είναι τελείως αδιάφορο. (εντελώς)

Αποστόλης Ζυμβραγάκης 
Φιλόλογος

Περισσότερα θέματα φιλολογικού ενδιαφέροντος εδώ.
Αποτέλεσμα εικόνας για επιρρηματα σε α και ως

Δημοσίευση σχολίου

ΤΡΟΠΟΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ

ΑΡΧΕΙΟ ΑΝΑΡΤΗΣΕΩΝ

ΕΠΙΣΚΕΠΤΕΣ

TRANSLATE THIS SITE

 
Copyright © 2017 ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ
Powered byBlogger